Köpek pati bakımı: yalama, çatlak, kış tuzu, sıcak asfalt

Kısa cevap: köpek pati bakımı, her yürüyüşten sonra patiyi kontrol etmek, tuz, kir ve çamuru temizleyip patiyi tam kurutmak, tırnak ve pedler arasındaki tüyü düzenli tutmak ve çatlak, yara, kızarıklık ya da süren yalamayı ihmal etmemektir. Kışın tuzlanmış ve buzlu yol, yazın güneşte kızan asfalt patinin iki büyük sorunudur; ikisine de aşağıda ayrı bölüm ayırdık.

Yazı AKC, ASPCA, VCA, PetMD ve Cornell sayfalarına dayanıyor; ilaç, merhem ve doz önermiyoruz. Tırnak uzunluğunu tırnak kesimi rehberinde, kışın tüy, banyo ve kuru cildi kışın köpek ve kedi tıraş edilir mi yazısında anlattık; burada patinin kendisine odaklanıyoruz. Kedilerin payı ayrı bir bölümde, Maltepe’deki salonda yaptığımız pati bakımı sonda.

Köpek pati bakımı nasıl yapılır? Yürüyüş sonrası beş dakikalık kontrol

PetMD, özellikle dışarıda ya da sert zeminde çok vakit geçiren köpeklerde pedlerin her gün kontrol edilmesini öneriyor; sorunu erken yakalamanın yolu bu. AKC de temizlik sırasında kesik, sıyrık, kuru ya da çatlamış ped aramayı söylüyor. Aşınma ve dokunun yüzeyini bozmayan ince çatlaklar PetMD’ye göre olağan; derin çatlak ise pedi yaran, acıtan bir yaralanma.

Aşağıdaki sıra bizim pratik düzenlememiz; her madde bir kaynağın baktırdığı yeri gösteriyor.

• Ped yüzeyi: çatlak, kesik, kabarma, renk değişimi, saplanmış cisim. VCA, köpek pedini yalıyor ya da topallıyorsa pedin yırtılmış, delinmiş ya da yanmış olabileceğini yazıyor.
• Parmak araları: AKC, tuz ve kirin parmak aralarında, pedlerin çevresinde ve tırnağın altında birikip tahrişe yol açtığını, bu yüzden parmakları nazikçe ayırıp bakmayı ve kurulamayı söylüyor.
• Pedler arasındaki tüy: düğüm, çamur, kışın buz topu.
• Tırnaklar: AKC yalama yazısında tırnaklara, parmak aralarına, pedlere ve patinin üstüne dikkatle bakmayı söylüyor. Uzunluk ölçüsü tırnak kesimi rehberimizde.
• Patinin üstü: kızarıklık ve kırmızımsı kahverengi leke. VCA, alerjik ayak iltihabında çoğunlukla patinin üstünün tutulduğunu ve tükürük pigmentinden ya da maya artışından kırmızımsı kahverengi leke görülebildiğini yazıyor.

Köpek pati temizliği: yürüyüşten sonra patiyi nasıl temizlersiniz?

AKC’nin temizlik sayfası şunları sıralıyor: hayvan için güvenli olduğu yazan nemli mendiller çamurlu, kumlu ya da tuzlu patiyi çabuk temizler; ciddi kirde ılık, sabunlu bir bez gerekir; yol tuzu gibi zararlı maddeleri almak için patiyi iyice yıkamak bazen en iyi, hatta tek yoldur. Küçük köpekte lavabo, büyükte duş başlığı olan küvet işe yarar. Sonra patiyi iyice kurulayın.

Aceleyle durulayıp geçmeyin: AKC tuz ve kirin parmak aralarında kalıp tahrişe yol açtığını yazıyor. Emici bir havlu yalnızca patiyi kurutmaz, AKC’ye göre ıslak ayakların parkede kaymasını da önler. ASPCA da eve girer girmez havluyla kurulamayı öneriyor.

Bu tam banyo değildir. Tam banyo aralığını köpeğimi ne sıklıkla yıkamalıyım yazısında anlattık. ASPCA soğuk dönemde ikisini birlikte söylüyor: tam banyoyu olabildiğince azaltın, her yürüyüşten sonra ayakları ve karnı yıkayıp kurulayın.

Köpek patisini neden yalar ya da ısırır?

AKC’nin baş veteriner hekimi Dr. Jerry Klein’e göre dışarıdaki kirli ya da kumlu zeminden sonra ara sıra yalamak köpeklerde doğal bir temizlik davranışı. Sık ve yoğun yalama ise bir şeyin yolunda olmadığını gösterir. Sayılan nedenler yaralanma, cilt hastalığı (dermatit), parazit, gıda alerjisi, ağrı ve en sonda davranış sorunları.

• Birden başladıysa ve tek patideyse: AKC önce patiyi incelemeyi söylüyor; kesik, kopmuş tırnak, ur, taş, diken ya da pedler arasında buz topu olabilir. Arı sokması, tuzlu ya da sıcak kaldırım ve su toplaması da yalatabilir.
• Pati normal görünüyorsa: AKC bakteri, alerji ya da gıda hassasiyetine bağlı bir cilt hastalığını düşünüyor. Köpek bahçe kimyasallarına, buz çözücülere ya da bazı çimen ve otlara alerjik olabilir.
• Parazit: AKC pire ya da uyuz gibi parazitlerin patileri çok kaşındırabileceğini yazıyor.
• Ağrı: AKC, artrit ya da başka ayak ve bacak sorunlarından ağrı çeken köpeğin patisini yalayabileceğini, ağrı başka bir yerdeyse bile bazı köpeklerin bir ön patiyi sürekli yalayarak başa çıkmaya çalışabileceğini söylüyor.
• Sıkılma ve kaygı: AKC, bunların ancak siz ve veterinerinizle yukarıdakileri dışladıktan sonra düşünülmesini, teşhisinin de zor olduğunu yazıyor. Bazı köpeklerde pati yalama zorlayıcı bir davranışa dönüşebiliyor.

Köpek patisinde mantar ya da pati arası kızarıklık: ne zaman veteriner?

VCA, ayak iltihabını (pododermatit) bir tanı değil, bir tablo olarak anlatıyor. Arkasında bakteri, maya, mantar ya da parazit enfeksiyonu, alerji, bağışıklık hastalıkları, hormon hastalıkları, tümörler ve tahrişe yol açan temas (yaralanma, sert zeminde aşırı koşu, saplanmış cisim) olabilir. Görüntüler birbirine benzediği için kesin tanı gerekiyor.

• Enfeksiyonda VCA şunları sayıyor: ayak kırmızı ve şiş, kabarcık ya da irinli akıntı, tüy dökülmesi, köpek ayağı sürekli yalıyor.
• Alerjide: iltihap ve şişlik, sürekli kaşıntı; çoğunlukla patinin üstü, tükürük pigmentinden ya da maya artışından kırmızımsı kahverengi lekeli tüy. Tahriş edici bir şeye basınca oluşan temas alerjisinde çoğunlukla patinin altı.
• Genellikle tek ayakta bir kabartı ya da yara varsa VCA tümör ihtimalini de sayıyor; bu yüzden tek ayaktaki geçmeyen yara beklemez.

Köpek pati yarasına ne iyi gelir? İlk yardım adımları

VCA, yırtık ya da delinmiş pedin dikişi iyi tutmadığını, bu yüzden geç iyileştiğini, yaralı ayakla yürümenin yarayı yeniden açtığını ve küçük yaraların bile inatçı olabildiğini yazıyor; bu yüzden veterinere gitmeyi öneriyor. Veteriner hemen bakamıyorsa aynı sayfa şu ilk yardımı tarif ediyor.

• Temizleyin: parçacıkları serin suda çalkalayarak ya da hortumla çıkarmaya çalışın. Cam ya da metal parçası gibi bir cisim kolayca tutulabiliyorsa cımbızla alın; derindeyse dokunmayın, çünkü kazımak zararı artırır, derindekini veteriner çıkarır. Yarayı hafif antibakteriyel sabunla temizleyin.
• Kanamayı baskıyla durdurun: temiz havluyla bastırın. Küçük yırtıklar dakikalar içinde durur, derinler daha uzun sürer ve basınca tekrar kanayabilir. 10–15 dakikada durmuyorsa acildir, hemen acil veteriner kliniğine gidin.
• Sarın: yapışmayan gazlı bezle ayağın tabanını yastıklayın, kendine yapışan bandajla parmaklardan bileğe kadar sarın. Parmakları açıkta bırakmayın, çünkü şişer. Bandaj çok sıkı olmasın, altına iki parmak girebilmeli.
• Her gün değiştirin ve kuru tutun. Parmaklar şişerse, kötü koku ya da nemli akıntı olursa dolaşım bozukluğu ya da enfeksiyon olabilir, veterinere başvurun. Üç gün sonra hâlâ kanıyor ya da yara açık kalıyorsa da veteriner gerekir.

Köpek pati çatlamasına ne iyi gelir?

PetMD’nin (Dr. Barri Morrison) sıraladığı nedenler: sert ya da pürüzlü zeminde koşmak, yaralanma, aşırı sıcak ya da soğuk (özellikle buz çözücü tuz), tahriş eden kimyasallar (buz çözücü, yer temizleyicisi, gübre), yetersiz protein ya da çinko ve altta yatan hastalıklar: karaciğer hastalığı, alerji, bağışıklık hastalıkları, hipotiroidi, Cushing hastalığı. Yaşlı köpeklerde pedin keratin fazlası (hiperkeratoz) sık bir neden. Yani çatlak her zaman havadan gelmez.

Yüzeysel ve kanamayan çatlakta PetMD pedi temiz ve nemli tutmayı, yürüyüş sonrası mendil ya da yatıştırıcı bir şampuanla temizlemeyi, ardından köpekler için hazırlanmış nemlendirici balm ya da wax sürmeyi öneriyor; iyileşirken su geçirmez patik takılabilir. Çatlak ilk kez görülüyorsa ya da kanama, şişlik, topallama, davranış değişikliği ya da süren yalama ve çiğneme eşlik ediyorsa en kısa sürede veteriner; veteriner altta hastalık aramak için karaciğer enzimi ve tiroid hormonu gibi tetkikler isteyebilir.

Köpek pati kremi, balm ve patik: koruyucu ne zaman işe yarar?

PetMD ve AKC, köpekler için hazırlanmış nemlendirici balm, tereyağı (butter) ya da wax ürünlerinin ped ile buz, tuz, kir ve sert zemin arasında bir bariyer oluşturduğunu yazıyor; PetMD bunun patik yerine geçebileceğini de ekliyor. ASPCA tuzlu yola çıkmadan önce veteriner onaylı bir pati koruyucuyu pedlere masaj yapmayı öneriyor. PetMD yalnızca köpekler için tasarlanmış ürünlerin kullanılmasını söylüyor. Marka önermiyoruz; ürün seçimi için veterinerinize danışın.

Evdeki yağlarda kaynaklar aynı şeyi söylemiyor. ASPCA veteriner onaylı koruyucuların yanında vazelinden (petroleum jelly) söz ediyor. PetMD ise vazelini, yutulursa ciddi mide bozukluğuna yol açabileceği için önermiyor; hindistancevizi yağı için de mide bozukluğu, pankreatit ve alerjik reaksiyon uyarısı yapıyor. Zeytinyağı ya da insan kremi için baktığımız kaynaklarda bir öneri bulamadık. Köpek patisini yalayacağı için “köpekler için hazırlanmış” ölçütünü sınır sayın.

Patik için AKC, alışmanın zaman aldığını ama sabır ve ödülle çoğu köpeğin alıştığını yazıyor. Beden tam oturmalı (ne sıkı ne gevşek), ayak nefes alabilmeli, kapanış sarmalı, taban tam kavramalı; pedlere yapışan ürünlerden kaçının.

Kışın tuz ve buz: köpeğin patisi nasıl korunur?

ASPCA, kışın kuru ve soğuk havanın, yağmurun, sulusepkenin ve karın patileri çatlatıp deriyi kurutabileceğini; buz çözücü kimyasalların çıplak patilerden yalanırsa tehlikeli olabileceğini yazıyor. Tuzlanmış yolda yürümüyorsanız bu bölüm size uymayabilir; yürüyorsanız ASPCA ile AKC’nin ortak çizgisi şöyle.

• Çıkmadan önce: ASPCA veteriner onaylı bir pati koruyucuyu pedlere sürmeyi, patikle kum ve tuzun parmak aralarına sıkışmasını önlemeyi ve mümkünse evcil hayvan dostu buz çözücü kullanmayı öneriyor.
• Dönüşte: ayakları ve karnı yıkayıp kurulayın; pedlerde çatlak, parmak arasında kızarıklık arayın (ASPCA).
• Buz topu: AKC, buz topunu elle çekmemeyi söylüyor; tüy kopabilir, köpek de buz çözücüyü yutabilir. Ilık suya batırılmış havluyla pedi hafifçe masaj edip çözdürün.
• Pati tüyü: ASPCA uzun tüylü köpekte tüyün buz topu, tuz kristali ve kimyasalların tutunmasını azaltacak biçimde düzeltilmesini ve parmak arasının ihmal edilmemesini söylüyor; AKC uzun tüylü ırklarda pedler arası tüyü profesyonelin dikkatle kısaltmasını öneriyor.
• Antifriz: ASPCA, antifrizin köpek ve kedi için ölümcül olabileceğini ve dökülenin tamamen temizlenmesi gerektiğini yazıyor.

Sıcak asfalt ve köpek pati yanığı: el testi nasıl yapılır?

AKC’ye göre Dr. Klein asfalt ya da yapay çimin kabarcık yapacak, pedi yakacak kadar ısınabildiğini, hava 85 °F (yaklaşık 29 °C) ve üzerindeyse ve zemin soğuma şansı bulmuyorsa yürümenin riskli olabileceğini söylüyor. Sayfa JAMA verisini de aktarıyor: hava 86 °F (30 °C) iken asfalt 135 °F (yaklaşık 57 °C). Yavruların genç pedleri daha çok zarar görüyor.

• El testi: Dr. Klein elinizi zemine rahatça on saniye koymayı öneriyor; elinize fazla sıcaksa köpeğin patisine de fazla sıcaktır. Test kum, metal ve beton için de geçerli. Süre kaynaklara göre değişiyor (AKC 10 saniye, OneVet 5–7 saniye); elinizi rahatça tutamıyorsanız yürümeyin.
• Saati seçin: AKC yürüyüşü sabah erken ya da akşama almayı, çimenli ve gölgeli yerleri seçmeyi öneriyor. ASPCA çok sıcakta köpeğin sıcak asfaltta oyalanmamasını, yere yakın olduğu için vücudunun çabuk ısınabileceğini, hassas pedlerin yanabileceğini yazıyor.
• Daha riskli gruplar: AKC küçük ve kısa bacaklı köpeklerin sıcak zemine daha yakın olduğu için çabuk ısındığını, düz yüzlü ırkların da çabuk ısındığını yazıyor.
• Pedleri alıştırın: Dr. Klein sıcak mevsimin ilk uzun yürüyüşünün ya da koşusunun kabarcık yapabileceğini söylüyor. AKC serin havada sert zeminde yürümenin pedleri sertleştirdiğini, kuru pedlerin ise sıcak asfaltta yanmaya daha yatkın olduğunu yazıyor.

İlgili rehberYaz aylarında sıcak asfaltın patiye etkisine de değinen bir OneVet rehberi (sayıları ve el testi süresi kaynağımızdan biraz farklı; ikisinde de ilke aynı):OneVet: Yaz aylarında kedi ve köpek bakımı rehberi

Pati arası tüy kısaltılır mı?

Evet, uzun tüylü ırklarda kısaltılır. Kışın pedler arasındaki tüy buz topu, tuz ve kimyasalları tutuyor (ASPCA, AKC); sitemizde de yazdığımız gibi ped arasında uzayan tüyler kayganlığa ve kir toplanmasına yol açıyor. Maltese Terrier sayfamızda taban arasındaki tüyün her bakımda alındığını, Golden Retriever sayfamızda patinin çevresinin yuvarlandığını anlattık.

Evde kendiniz yapmak isterseniz: kıpırdayan bir köpekte pati çevresi kesik riski taşıyor; bu bölgeleri salona bırakmanızı öneriyoruz. AKC’nin yazısı da uzun tüylü ırklarda bu işi profesyonele bırakmayı öneriyor. Çift katlı köpeklerde yaz kısaltmasının neden gövdeye değil pati ve karın altına dokunduğunu çift katlı köpekleri tıraş etmek yazısında anlattık.

Kedi pati bakımı nasıl yapılır?

Kedinin pati bakımı köpekten sadedir: kedi patisini kendisi temizler, evde yaşayan kedide yürüyüş sonrası tuz ve asfalt derdi çoğunlukla yoktur (bu bizim çıkarımımız). Yine de VCA, kedinin pedlerinin de yırtılabileceğini, delinebileceğini ve yanabileceğini, kedi pedlerini yalıyor ya da topallıyorsa bunlardan birinin olabileceğini yazıyor. Yanıklar sıcak kaldırımdan, buzlu zeminden ya da sıcak ocaktan gelebiliyor.

• Kontrol: pedlere, parmak aralarına ve tırnaklara ara sıra bakın. Tırnaklar için 2–4 haftada bir kontrol öneren tırnak kesimi rehberine bakın; kıvrılan tırnak yastığa batabilir.
• Yırtık ya da yanık: VCA kediler için de köpekteki adımları yazıyor (temizlik, baskı, bandaj, günlük değişim, yanıkta oda sıcaklığındaki su); kanama 10–15 dakikada durmuyorsa acil veteriner kliniği.
• Şişmiş, yastık gibi pedler: PetMD’ye göre kedide “pillow foot” (plazma hücreli pododermatit) pedlerin şişip yumuşamasıyla, genellikle birden çok ayakta, derin çizgisel çatlaklar ve koyu pembe ya da mor renkle görülür; sonunda çatlayıp topallamaya yol açabilir. Nedeni bilinmiyor; bağışıklık hastalığı gibi davranıyor ve tedavisi veteriner gerektiriyor.
• Yalama: Cornell’e göre kedi kaşıntılı ya da ağrılı yeri yalar; ağrıda yalama o bölgeye odaklanır, kaşıntıda daha yaygındır. Tüy dökülmesine ya da kıl yumağına yol açan yalama anormaldir; siz pire, bit ve keçeye bakabilirsiniz, sonrası veterinerin işidir. Tıbbi neden yoksa stres düşünülür.

Belirtiye göre özet: evde ne yapılır, ne zaman veteriner?

Tablo kaynakların ortak çizgisini özetliyor; tanı koymaz. Süren, kötüleşen ya da başka belirtiyle gelen her tabloda sıra veterinerdedir.

Salonda pati bakımı: neleri yapıyoruz?

Maltepe’deki salonumuzda pati bakımı; ped arasındaki uzayan tüylerin düzeltilmesi, tırnak kesimi ve ped kontrolünü kapsar. Tırnak, kulak, göz ve pati bakımı komple bakım paketlerinin içindedir; tek başına ya da tıraş veya banyoyla birlikte de yaptırabilirsiniz. Kapsam tırnak, kulak, göz ve pati bakımı sayfasında, ücretler tırnak kesimi ve bakım fiyatları sayfasında.

Bakım veteriner tanısının yerine geçmez; pati yalama ya da topallama gibi süren belirtileri veterinerinizle değerlendirmenizi öneriyoruz. Anestezi ve sakinleştirici kullanmayız; hayvanı zorlamayız, stres belirtisi görürsek seansı bölüp keseriz. Nedenini anestezisiz tıraş nedir yazısında anlattık. Patisine dokundurmayan ya da geçmişte zor deneyim yaşamış köpeği randevu mesajında yazarsanız yaklaşımı buna göre ayarlarız.

Bakımın tamamı için köpek kuaförü ve kedi kuaförü sayfalarına bakabilirsiniz.

Ne zaman veteriner?

• Pedden kanama baskıyla 10–15 dakikada durmuyorsa, yırtık derinse ya da cisim derindeyse (VCA).
• Ped renk değiştirdiyse ya da pedin altındaki doku açığa çıktıysa; ağır yanıkta (VCA).
• Köpek topallıyorsa, patisine basamıyorsa ya da pati şişmişse (PetMD, VCA).
• Çatlak ilk kez görülüyorsa ya da kanıyorsa; davranış, iştah ya da hareket değişmişse (PetMD).
• Yalama, çiğneme, kızarıklık, koku, akıntı ya da tüy dökülmesi sürüyorsa (AKC, VCA).
• Tek ayakta kabartı, yara ya da ülser varsa (VCA).
• Kedide pedler şişmiş, çatlamış ya da kedi topallıyorsa (PetMD, VCA).
• Sıcak çarpması belirtileri varsa ya da buz çözücü ya da antifriz yutulduğundan şüphe ediliyorsa (ASPCA, AKC).

Özetle

Her yürüyüşten sonra pedlere, parmak aralarına, tırnaklara ve patinin üstüne bakın; tuzu ve kiri temizleyip patiyi tam kurulayın. Yalama birden başladıysa önce patiyi inceleyin, sürüyorsa veteriner. Kışın patiyi yıkayıp buz topunu ılık havluyla çözün; yazın elinizi rahatça 10 saniye tutamıyorsanız zeminde yürümeyin. Yüzeysel çatlağa köpekler için hazırlanmış balm yeter, kanayan ya da ilk kez çatlayan pede veteriner bakmalı. Uzun pedler arası tüyü düzenli aldırın; ilaç ve merhem kararı veterinerindir.